Historie

Toen per 1 januari 1997 door een gemeentelijke herindeling de gemeente Heeze-Leende ontstond, werd eigenlijk de historische situatie hersteld. Voor de inval van de Fransen werden in 1798 de zogenaamde heerlijke rechten en heerlijkheden afgeschaft. Dat was het einde van de heerlijkheid Heeze-Leende-Zesgehuchten die honderden jaren had bestaan. Heeze en Leende werden gescheiden en er ontstonden twee gemeenten. Sterksel was tot 1197 eigendom van de heer van Heeze en kwam toen via de bisschop van Luik in het bezit van de abdij van Averbode. 


Grenspalen op Groote Heide bij de grens met België en Cranendonck
Grenspalen op de Groote Heide

De vroege geschiedenis
Zo’n 12.000 jaar geleden zwierven binnen de grenzen van de huidige gemeente al mensen rond. Dat waren toen nog geen vaste bewoners, maar rendierjagers die letterlijk achter hun voedsel aan gingen. Omdat het in die tijd veel kouder was dan nu, trokken zij zich in de winterperiode terug naar het iets warmere zuiden.Vanaf ongeveer 4.000 jaar voor Christus (nieuwe steentijd) begonnen mensen zich hier te vestigen als landbouwers, ze bewerkten de grond om gewassen te verbouwen. In het begin was die grond nog vruchtbaar, maar door een gebrek aan bemesting raakte ze uitgeput. Er moest dan een nieuwe akker worden aangelegd, pas later leerde men de technieken voor de bemesting. Uit alle tijdvakken zijn in Heeze-Leende wel archeologische vondsten gedaan. Dat kan zijn in de vorm van aardewerk, maar ook gereedschappen zoals vuurstenen bijlen, schrapers en pijlpunten. Ook zijn een aantal historische begraafplaatsen bekend.

Een waterput van gestapelde heideplaggen gefotografeerd bij de opgraving aan de Averbodeweg in Sterksel
Opgraving van een waterput aan de Averbodeweg in Sterksel

De eerste nederzettingen
Vermoedelijk zijn tussen de 8e en 12e eeuw de eerste vaste nederzettingen ontstaan, die lagen in het begin op de zogenaamde hoge gronden. In Leende zal dat niet zo veel afwijken van het huidige centrum en met name het gebied rond de eeuwenoude kerk. In Sterksel verhuisde men van een plek in de Weiakkers naar de Averbodeweg waar binnen de grachten een dorpje ontstond. Leenderstrijp ligt als gehucht al eeuwenlang op dezelfde plek en is in die tijd amper gegroeid. In Heeze was het huidige gehucht Ven/Kerkhof/Heezerenbosch de oude kern, met op Kerkhof een grote kerk. Tussen de 12e en 13e eeuw zien we geleidelijk een verandering op gang komen en verschuift Heeze naar het beekdal in de buurt van het kasteel. Het kasteel was enkele eeuwen in het bezit van de graven van Horne en is van oorsprong een echte waterburcht geweest. Thans bestaat het nog uit een deel van het oude kasteel Eymerick, de blikvanger is het huidige kasteel ontworpen door niemand minder dan de bouwheer Pieter Post. Voor degene die wandelend of fietsend door Heeze-Leende zijn ogen de kost geeft, is het verleden op veel plaatsen nog goed te zien.

Kaart van Leende en Leenderstijp in 1850-1864
Leende en Leenderstrijp 1850-1864

Na 1900
De oude heerlijkheid Heeze-Leende-Zesgehuchten is altijd tot de grotere dorpen van de Meijerij blijven behoren. Hoewel Leende lange tijd qua inwonersaantallen tred hield met Heeze groeit Heeze na 1900 toch harder en sneller. Waarschijnlijk door de aanwezigheid van de twee grote weverijen Vullinghs en Van Engelen & Evers. Heeze wordt meer een industriedorp en mede daardoor stijgt het aantal inwoners harder dan dat van Leende. De landbouw is eeuwenlang een van de belangrijkste middelen van bestaan gebleven, ook nu werkt nog een fors deel van de beroepsbevolking van Heeze-Leende in de agrarische sector. Aan het einde van de 19e eeuw wordt Heeze ontdekt door tientallen kunstschilders, tot circa 1930 was Heeze een echte kunstschilderskolonie. Bekende schilders van de zogenaamde Haagse school als Gabriël, Mauve, gebroeders Maris, Blommers, Neuhuys, Oosterhuis, Ritsema, Sluijters, Wijngaerdt, Larij, Spanjaard, Pessers, van der Braken en vele anderen werkten en woonden in Heeze. Omstreeks 1915 wilde men van Sterksel een tuinstad maken, er werd gestart met een grote ontginning en vanuit heel Nederland kwamen ermensen  wonen en werken. Helaas mislukten de plannen door de economische depressie in de jaren '30 en het failliet gaan van de bank.

Kaart van Heeze en Leende in 1901
Heeze en Leende in 1901

De moderne tijd
Na de Tweede Wereldoorlog zien we Heeze en Leende steeds meer veranderen in moderne forenzendorpen. Sterksel en Leenderstrijp blijven klein. Heeze wilde zelfs het Laren van het zuiden worden met grote en ruime woonwijken. Deze trend heeft zich tot op heden doorgezet. Er is nog veel agrarische activiteit en een belangrijk deel van de beroepsbevolking werkt nog in de gemeente en vooral in de dienstverlening. De gemeente Heeze-Leende is anno 2012 een gemeente omgeven door grote natuurgebieden, met goede verbindingen waar het prettig wonen, werken en verblijven is.